Praca z dziećmi i młodzieżą doświadczającymi trudnych emocji, zachowań ryzykownych i kryzysów rozwojowych należy dziś do największych wyzwań dla specjalistów i rodziców. Okres dorastania to czas intensywnych zmian – emocjonalnych, poznawczych i społecznych – które same w sobie mogą prowadzić do zachowań impulsywnych, buntowniczych lub niepokojących. To sprawia, że granica między normą rozwojową a realnym problemem bywa niezwykle trudna do uchwycenia.
Nastolatek funkcjonuje jednocześnie pod presją szkoły, oczekiwań dorosłych i relacji rówieśniczych, a jego układ nerwowy i zdolność regulowania emocji wciąż się rozwijają. Silne wahania nastroju, potrzeba niezależności, skłonność do ryzyka czy chwilowe wycofanie społeczne nie muszą jeszcze oznaczać uzależnienia. Często są one próbą radzenia sobie z napięciem, lękiem, poczuciem zagubienia lub przeciążeniem.
Kluczowe znaczenie ma jednak sposób, w jaki dane zachowania pełnią określoną funkcję w życiu młodego człowieka. Dysfunkcyjne strategie mogą przynosić chwilową ulgę, poczucie kontroli lub oderwanie od trudnych emocji, ale przy odpowiednim wsparciu mają szansę wygasnąć i zostać zastąpione zdrowszymi formami radzenia sobie. W uzależnieniu natomiast pojawia się utrata kontroli, silny przymus oraz stopniowe podporządkowywanie coraz większych obszarów życia jednemu zachowaniu lub substancji.
W procesie diagnostycznym szczególnie istotne jest unikanie pochopnych ocen i etykiet. Zamiast skupiać się wyłącznie na objawach, warto zadawać pytania o kontekst, przyczyny i znaczenie danego zachowania. Uważna rozmowa, obserwacja relacji rodzinnych, środowiska szkolnego i rówieśniczego pozwalają lepiej zrozumieć, czy mamy do czynienia z kryzysem rozwojowym, czy z problemem wymagającym intensywniejszej interwencji terapeutycznej.
👉 W dalszej części artykułu autor omawia najczęstsze pułapki diagnostyczne, różnice między uzależnieniem a dysfunkcyjnym funkcjonowaniem, rolę rodziny i szkoły oraz wskazówki, jak rozmawiać z nastolatkiem, by nie pogłębiać problemu.
Całość przeczytasz tutaj:
👉 Jak odróżniać nastolatków uzależnionych od tych, którzy przejawiają dysfunkcyjne sposoby funkcjonowania?
Autor: Arkadiusz Tyrała
Psychoterapeuta uzależnień, pracujący z dziećmi, młodzieżą oraz osobami dorosłymi. Zajmuje się diagnozą oraz terapią osób zmagających się z zachowaniami ryzykownymi, uzależnieniami i trudnościami emocjonalnymi.
